Skip to content

Krista Thisen Thilthawtheina Part 2 (Thisen Thienghlim) – Rev. Benjamin Shakum

Kum 4500 liem ta khan Noah kuom ah Jehova Pathien in sa fak ding a phalna a pek khan thisen chungthu ah hieng hin a tih:

Thilhring chângthei tinrênghai chu in ta dingin fâk ding nîng an tih. Thlai hring ka pêk ang cheu khan iengkim ka pêk vong cheu.

Amiruokchu sa a hringna, a thisen pumin in fâk ding an nawh (Genesis 9:3,4)

Kum 3500 liem ta khan Mosi in Jehova Pathienin thisen thu a hrilna chu a lo ziek nawk a:

Taksa popo hringna chu thisen a ni si a. A thisen chun a hringna a siem a nih. Chuleiin Israel thlahai kuoma chun, ‘Ieng sa thisen khom in fâk ding an nawh, taksa popo hringna chu a thisen chu a ni si a. Tukhom a fa taphot chu tuithlârin a um ding a nih (Leveticus 17:14)

Hi Pathien thutak indiktak hi khawvel a mithiem le daktor haiin an hriet chieng na ding chun kum za tam a liem zet a lo trul a, kum 1620 khan sap daktor le scientist William Harvey (1578–1657) chun mihriem lung in mihriem thisen a pump leiin ei taksa bung tin le peng tin chu thisen in a fang suok vawng ti a hmusuok chau a nih.

Thisen in ei taksa a cell popo a  chun damna dinga an poimaw nutrients hai chu a thak  lut a , chun ei taksa in a mamaw lo thil inhnok (waste) hai chu thisen bok in a laksuok ti chu hriet a ni ta a, taksa popo hringna chu thisen a nih ti chu Bible in kum za tam liem ta a a lo hril chu mihriem in ei hriet suok chau a nih.

Hi Bible thudik hi ngaisak chuong lo in kum 200 chau liemta lai el khom khan damnaw threnkhat daktor haiin  an enkawlna a chun a damnaw hai thisen an in put dok tir a (bloodletting) , thisen an in put dok tir khan an dam pha dingin an lo ring ni awm a nih ! America President hmasatak George Washington khom kha hritlang khawsik in a na a, a damna ding beisei in a daktor hai chun a thisen chu an in put dok tir a. A thisen chu an in put dok tir rawn talu leiin a thi pha a nih an tih. (Vadakan, Vibul V. “A Physician Looks At The Death of Washington“. The Early America Review. Winter–Spring 2005)

Thisen chu hringna ding a trul makmaw a nih. Thisen zam chu hmu thei le hmu thei lo khop a chin niin ei taksa pumpui a hmun popo a cell popo tlung ding a inzawm vawng in an inzam vel nuoi a, mihriem a  thisen zam um popo chu ei kei tluon vawng  chun mihriem pakhat a  thisen zam chu kilometer 1, 60, 000 a sei niin khawvel hi vel li zel suok thei khop a sei a nih.

Thisen zam a chun thisen a luong thei na dingin ei lung chu inphu in thisen chu a pump a, ei lung hi nikhat sungin voi 100,000 an phu a,  ei lung chun nikhat a litre 7,600 thisen a pump hlak.  Thisen chun ei taksa pumpui a fang suok vawng a,  hringna a min neitir a nih. Mihriem a thisen liter 5.5 vel um chu ei lung chun a pump kuol ngat ngat el a nih. Ei thisen a zat ve vel annawleh hmun thum a thre a hmun hnih a put dawk chun mihriem chu ei thi hlak a nih.

Chatuon Pathien chu hringmi hai lai a hung khawsa khan , mihriem za a za , thisen nei, a hung ni a, a thisen chu ieng ang reng am a ni ding ti chu ngaituo khop a tling a. Pathien mihriem a hung ni el na hi mihriemna ringot chun hrietthiem an tak hle a, ringna a hi thutak hi pawm el chi a nih:

A tîrin Thu a um, Thu chu Pathien kuomah a um, Thu chu Pathien a nih. 

Ama chu a tîrin Pathien kuomah a um. 

Iengkim a rêngin ama hmanga siem a nih; thil siem popo hi ama thranglova siem iengkhom a um nawh.

 Chun Thu chu taksân a hung inchang a, eini lai a hung um ta a, Pa naupasal neisun ropui angin a ropuizie ei hmuh, lunginsietna le thutakin a sip (Johan 1:1-3, 14)

Pathien Naupa, Chatuon  a lo um tah, Abraham um hma khoma lo um dei tah, ‘ Keima chu ka nih’ (Johan 8:58 ) ti tu kha Pathien hring a na,  mihriem famkim a hung nina chu Bible in hieng hin a hril bok:

Ama chun Pathien angna nei zing sienkhom, Pathien tluka um chu tum lui tlat dingin a ngai naw a, 

Mihriemhai anga insiengin, suok angin ân siem a, ama le ama ân suktlawm ta lem a. 

 Chun mihriem anga hung umin, ân ngaitlawm a, thi khop rauva thu zawmin a lo um ta a, kros-a a thina ngei chu. (Filipi 2: 6-8 )

Thiempu Laltak ei hrâtnawzie inhrietnahai mi hrepui phâk naw nei ei ni si naw a, eini anga kong tinrênga thlêmna tuok tah, suol ruok chu suol lo nei ei ni lem. (Hebrai 4: 15)

Pathien chu mihriem famkim, sawl thei, dangchar, thei, phingtram thei , lunngai thei a hung ni ta a.  Mihriem nuhmei in an pai a an piengsuok ang hrim in nunghak inthieng Mari chu Pathien Thlarau Thienglim in an rai tir a Isu Krista chu khawvel a mihriem famkim , mihriem za a za niin , a hung pieng a nih:

Chun Isu Krista pieng thu chu hiengang hi a nih: A nu Mari chu Josef leh an inhuol laiin an inpawl hmân, Thlarau Thienghlimin nau an vontir ti hriet a lo ni ta a ( Mathai 1:18 )

Isu Krista chu Pathien famkim le mihriem famkim a nih. Isu chu mihriem za a za a ni a chu mihriem dang hrim hrim leh an in ang nawh. An in ang naw na a san chu Ama chu suol nei lo a nih.

Isu Krista chu mihriem famkim a ni leiin a thisen khom mihriem thisen a na, amiruokchu Isu thisen thienghlim chu mihriem dang thisen le an ang nawh. Thlarau Thienghlim in Mari kha an raitir a ni lei khan Isu thisen chu a thienghlim a nih.

Nuhmei sul sung ah naute an insieng hin sul sunga  naubawm sunga a chun nau chu a um a, nau laihrui chu naubawm leh an zawm a, naubawm chun nau chu a chawm anih. Nu thisen a oxygen le nutrients hai chun naubawm chu a zawp a, naubawm chun nau a chawm a, nau anthok a thil inhnok ( waste) chu naubawm fethlengin nu thisen ah a fe nawk a. Membrane in phan dar chun nu thisen le nau thisen chu a thre a, nu le nau thisen  chu an pol naw hrim hrim.

Nunghak inthieng Mari sungah Isu an sieng lai khom khan Mari thisen le Isu thisen chu an pol nawh tina a na, Isu thisen chu mihriem, suol a pieng, thisen le inkop na hrim hrim a um naw a nih ti na a na, Isu thisen chu suol thrang thrak lo thisen thienghlim a nih ti na a nih.

Hebrai 9: 22 chun ‘ thisen insuo naw chun ngaidamna a um nawh ‘ a ti a, chun Leveticus 17: 11 chun ‘Taksa hringna chu thisena chun a um si a, in hringna dinga intlanna siemna dinga maichâm chunga ka pêk cheu a nih; hringna dinga intlanna siemna chu thisen ngei chu a ni si a.’ a ti a. Mihriem suol anthoka intlanna an um theina ding chun thisen a trul a nih.

Thuthlung Hlui hun lai khan suol thuphachawina ding khan ran thisen a trul a, Isarel hai suolna lei a ran thisen hmanga suol thuphachawina chu Intlanna Ni a chun Thiempu Laltak in a nei hlak. Amiruokchu , Intlanna Ni a suol thuphahawina chun mipui suol chu a sukbo in a lakhmang naw a, kum khat dei dingin an khum chau a nih. Chuleichun, kum tin Intlanna Ni a chun Thiempu Laltak chun suol thuphachawina ran thisen an hlan hlak a nih. Hebrai trong a Intlanna ti thumal  ‘kaphar’ ti hi a suok na zung en chun a thumal in a kawk hi lakhmang niloin  ‘inkhum’  a nih.   Kum tamtak sung ran tamtak thisen a luong khom khan Isarel hai suolna chu a bo thei chuong naw a, inkhumin a um chau hlak:

Dân thu chun thil thra hung um dinghai angpui nei lovin, a hlim cho a nei leiin, kum tina inthawina pângngai an inhlân rophai chun, a hung hnaihai chu iengtik khom sukfamkim thei si naw ni a. 

Chuongchu ni naw sien chu inhlân chu an ma dai ta naw dim a nih? A betuhai chu voikhata sukthieng nghâla umin suol inhrietna an nei naw ding a ni leiin.

Nisienlakhom chuong inthawinaa chun kum tinin suolhai hriet nawkna a hung um rop lem a nih. 

Bawngchalhai le kêlhai thisen chun suolhai chu sukbo thei ruol a ni si naw a (Hebrai 10: 1-4)

Pathien beramte, khawvel suol fepui tu, thisen ruokchu a thienghlim a, mifel famkim suol nei lo thisen anih. Ei thi ai in mi fel famkim Isu Krista a thi a, ei hringna ai in a thisen thienghlim anthoka  a hringna thienghlim  chu  an hlan a, a taksa  voikhat char an hlan khan ei suol man bat popo a mi tlak pek vawng tah.  Pathien beramte chun ei suol chu lahmangin a fehmangpui tah.  Kross ah ei suol  a thipui ta a, a thisen thienghlim  chun Pathien lung a suk awi ta a, a nawk  ngai lo dingin voikhat in chatuona dingin a min tlan tah :

Chuleiin khawvêla a hung lût laiin:

“Inthawina le thilhlân i dit naw a, Ka ta dingin taksa i mi buotsai pêk lem a. 

Rawhmanga thilinhlân le suol ta dinga inthawinaahai chun Lawmna hrim i nei nawh. 

‘Ngai ta, ka hung a nih, Lekhabu zuola chun ka thu ziek a nih, I ditzawng thaw dingin ka hung, Aw Pathien,’ ka ti a. 

 A hmaa hril ang khin, “Inthawina dâm, thilinhlân dâm, rawhmanga thilinhlân dâm, suol ta dinga inthawina dâm i dit naw a, chuonga chun lawmna i nei bok nawh,” a ti a. (Chuonghai chu dân thu anga inhlân a nih.) 

 Chuphingle chun, “Aw Pathien, ngai ta, I ditzawng thaw dingin ka hung,” a lo ti ta a. A pahnina hi a tungding theina dingin a hmasa chu a lâkhmang ta a nih.

Chuchu ditzawng chun, Isu Krista taksa voikhata ân hlân nghâl lei khan sukthiengin ei um tah. 

Chun thiempu tinin kawla nisa suok tiema rongbawlin, suolhai iengtik lai khom lahmang thei lovin inthawina pângngai inhlân ropin an ngîr hlak. 

  Nisienlakhom ama chun chatuona dingin suolhai ta dinga inthawina voikhat cho ân hlân hnungin, Pathien changtieng a hang thrung ta lem a, 

Chu chena inthok chu, a hmêlmahai a kepha innghatnaa a siem hmakhat chu a nghâk zing a nih. 

Voi khat a’n hlànna khan a sukthienghlimhai chu chatuona dingin a sukfamkim tah a nih

( Hebrai 10: 5-14 )

 Isu Krista, Thuthlung Thar palai, in Ama thisen thienghlim Pathien hma ah a the ta a, Abel a thisen in phuba a ngen ang kha niloin Isu thisen chun ngaidamna le zangaina ei ta dingin a ngen a. ( Hebrai 12 : 25 ) Intlanna thisen thienghlim chu a luong ta a, ei suol man bat popo chu tlak in a um ta  leiin Pathienin thiem a min chang tir ta a, a mi ngaidam ta anih. Isu thisen a Thuthlung Thar a chun Pathien le mihriem ei um tah.

Pathien beramte chu inpakin um raw seh.

* Bible chang hmang hai hi Hmar Bible, 2012 edition, Bibles for the World sut a mi an na, Hebrai 10:14 ruok hi chu Hmar Bible, Delhi Edition, 2015 ami a nih.

Published inSermonTheology

Be First to Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

error: Content is protected !!