‘Ex officio’ tî thumal hi ei lo hmêl hriet ta hlak ring a um a, ei lo nêl vieu ta khawm a ni el thei. Einî lâi chu, a bîkin ex officio nîna hi kohran lê pâwla hâi hin ei hmang tlângpui niin a inlang. Amîruokchu, ei inṭhuoina/inawpna dân bû ṭhenkhata chun, ex officio tî thumal hi inchuon ni dê sien khawm, a ngîrhmun lê mâw phurnâ chieng fak lê felfâi takâ ziek hi hmû ding a vâng hlê. Mâw phurna lê nîna neitû hâi hi ram rî induongpêk bâka, an kut rawl theina ding chin ram rî a chiengkuong nâw chun pâwl thu rêl bâwzui ding a sukbuoiin, a sukmuong el bâka, inhriet thiem nâwna hâi chen khawm intlun theitû a hung ni hlak. Dân lê mâw phurna hâi hi mi mal nuom zâwng, ṭha tî zâwng, ṭangkâipui lê hlâwkpui ding zâwng âwnâ inlet lê hmang an awlsam nuom vieu hlak leiin fîmkhur a ṭûl tak zet a nih. A tla chawp hmang lê ring thua “a nî ring a um; a ni el thei, ni mei a tih; a ni nâw ding am a nih; a âwm tho annâwm” tîna khawvêl hi ditum lo, sâwlum, beidawngum mansâ mi inpâitirtû a nî el khêlah, ha sukṭimtû a ni rawp hlak. Chuleichun, dân lê nînâ, mâw phurnâ fie deu, ziek ngêiâ um, hriet fie ta sâ nei lê hmang hi pâwl tâ dingâ hrisêl a ni el bâka, a det â, puitling hmêl a put bawk a nih.
Entirna dingin, dân bû bung pakhatah hieng hin – “Nîna ‘Y’ hi ro rêlna kengkâwtû a nî leiin a biel sûngâ ro rêlnaa hâi ṭhang kim vawng a tih”tiâ ziek lo ni ta ang sien, hî ziek dungzui chun, ro khâwl (committee) dang dang ro rêlnaa hâi a ṭhang thei vawng tînâ a hei ni phawt el âwm â. Hieng ang ngîrhmun hi ex officio nîna le danglamnâ a um dêr nawh. Amîruokchu, khâ dân bû sûnga bawk, bung danga, ro khâwl danga nînâ ‘Y’ ex officio a nî thû ziek ni ta dêr dâ el sien lâ, ngâituona chu a sukbuoi hlê ring a um. Hmun dang danga hriet thiem dân lê inlet dân hung inang nâw’ng a ti â, ngâi dân a inkawkal rem rum phâ hiel khawm ring a um. Hieng chiengkuong lona boruoka hin, nîna ‘Y’ cheltû kha a biel sûnga ro khâwl inthlangnaa hâi thlang thei nî’ng a tî, tî zâwna dâm lo hung um ta sien lâ, dawn fûk, dawn indik harsa hlê’ng a tih. Inthlang phât leh, a ṭhenin “ex officio ang” (‘ang’ tî thumal hmang a ni ta chun a chiengkuong ta nawh tînâ a nih) a nî leiin thlang thei a ni nawh, nuom chun ro khâwl inṭhung phât a ṭhang thei tho annâwm tî’ng an ti â. A ṭhen chun ex officio a ni nâw leiin thlang thei a nih ti nâwk thung an ti â. Thlang lo ni ta nâw sien, ro khâwl-â ṭhangna ding san a nei ta nawh tînâ a hei ni nâwk phawt el. Ro khâwlâ nîna chel hâi lâi khawm, a ṭhenin, ro khâwl inṭhung ding phât leh, ex officio a nî leiin, a ṭhang ngêi ngêina chî a nih tiin ngâi dân a hung nei theina kawt hawng ang nî’ng a tih. Ṭhanghmun an remna ding lê bêsan ding tak chu, “Nîna ‘Y’ hi ro rêlna kengkâwtû a nî leiin a biel sûnga ro rêlnaa hâi ṭhang kim vawng a tih”tî ziek hi hei ni nghâl phawt a ti â. Ṭhuoitû ṭhenkhat nâwk thung chun, ex officio a ni nâw â, thlang tling khawm a ni nâw leiin ro khâwlâ a ṭhang vêna ding san a um nawh tiâ ṭhang khâw pâwl khawm an um thei vê tlat. Khâw lâi hmunâ am ex officio a nih ti inziek a um â, tiâ indawnnâ siem lo ni ta ang sien, bêsan ding chu a vâng hlê ring a um. Chu lâi zing chun, mûmal lo zuol chu, ex officio a ni naw â chu a ṭhang a âwm annâwm ti pâwl an lo um nâwk lem chun, hûi ha! a ni tawp el ding a nih. Ro khâwla a ṭhang nâw chun, “Nîna ‘Y’ hi ro rêlna kengkâwtû a nî leiin a biel sûnga ro rêlnaa hâi a ṭhang kim vawng ding”tiâ ziek khan umzie a nei thei ta nâw ding chu a hung ni el. A mâw phurnâ zuk hlen dân ding lampui chu a pik hlê ringawt el a nih. Amâ khawm lungâwpinkâi deuvin ro khawlâ ṭhang ding am ṭhang nâw ding tiâ insâi kârin laklâw deuvin a um ding chu a chieng hlê a nih.
Thumal pahni hmangâ ex officio tî siem hi hmêl hriet hang tum phawt ei tih. A hmasa takin, ex officio hi, ‘ex oh-fish-ee-oh’ tiâ lam rîk a nih. Latin ‘ex’ (English – out of; Hmâr – suokna) lê ‘officium’ (English – office; Hmar – pîsâ) tî â inthawkâ hung suok niâ hril a nih. Ex officio tlukpui thumal ṭhenkhat hâi chu, thu neina, phalnâ (sanctioned, authoritatively, approved, officially) an nih. Lêkhâ ziek phât leh, adjective (noun/hming/nîna hril fietû) annâwleh adverb-â (verb/thil thâw hril fietû) hmang a ni hlak.
Entirnâ:
- “Pâwl X-â ex officio member a nih”, adjective-a hmangnâ.
- “Ex officio a nîna leiin ro rêlnaa a hung ṭhang”, adverb-â hmangna.
Chanchin suitû ṭhenkhat chun, Roman hâi inlal lâi khan, hî mâw phurna/nîna hi siemin an lo hmang hmasa tak niin an hril. Ṭhenkhat nâwk thung chun, kum 1533 lâi vêlâ hmang ṭan chau a nih an ti vê thung. A hmang hmasa taktû lê hmang hun hâi hi chu thu dang lo ni sien.
Ex officio umzie tak chu, fâk zawng sin thâwna lê inzawmâ nînâ/pîsâ (by virtue of his office) annâwleh hlâw hmu lovâ mâw phurna chel (voluntary service) leiâ pâwl dangâ member nî theina hrilna a nih. A mihriem ni lovin, a mâw phurna chel kha an hlutsakna lem tînâ a nih.
A tlângpuiin ex officio chungchâng lê mâw phurna hâi hi sorkar, NGO, company, organization inṭhuoi dâna (bye laws/constitution) hâi hin ziek a ni deu tak hlak. Hî mâw phurna hi ieng ang chenâ zalênnâ neiâ a mâw phurna bâwzui thei am a niâ tî chu dân induong dânâ innghat a nih. Chû lei chun, dân ziektu hâi ziek dânin thû a phur hlê a nih.
Dân narânin ex officio hâi hi, ‘thlang tling (elected)’ an ni naw â, ‘thlang suok (selected)’ an ni ngâi naw â, ‘ruot (appointed/assigned)’ khawm an ni bawk nawh. An mâw phurna chel leiâ ro khâwl ṭhuoitû pakhat lo ni vê tawp el hlak an nih. Ro khâwlâ ṭhang ngêi ngêi dingâ ngâi nêkin, ṭhang phalnâ pêk an ni lem. Chû dungzui chun, quorum (ro rêl dingâ um ṭûl zât) tiem a ni phât tiem sâ an ni ngâi nawh. An mâw phurna chel sûng po ex officio an ni â, an chel ta nâw phât leh an ex officio nîna khawm a tâwp vê el hlak a nih.
An member nîna chu an member chanpui hâi lê inangna chin nei vê tho sîin, an thil thâw theinaa chun danglam met metnâ a um. Pâwl mi nînâ (membership) dang hâi angin ro khâwlâ ṭhang theinâ, ngâi dân hril theinâ, vote thlâk (mî thlang) theinâ nei vê vawng sîin ro khâwlâ ṭhang ngêi ngêi ding tînâ a ni kher chuong naw â, quorum tiemnaa tiem sâ an ni bawk chuong kher nawh. A pâwl mi nînâ hi mâkmâw (obligatory) nêkin hlutsakna (privilege)a ni lem.
Mi pakhat, a sin chel leiâ ro rêlnaa hâi ex officio a ni chun, a mâw phurna chel chau hlutsakna leiâ ṭhang el khêlah, a thil hriet lê thiem hâi pâwl tâ dingâ hmang ṭhangkâi thei ding tam tak a um hlak. Thurâwn ṭha tak tak pe theitû ngîrhmunâ ngîr thei a nih. Ex officio a nîna lê a sin thâwna kha pâwl thuhmun a ni lem chun remchâng zuolâ sawr theina tam tak um bawk a tih.
Robert’s Rules of Order-a chun kimchang talaw â ziek a ni chuong nawh. Ziekâ um sun chu “It should be emphasized that in these instances the ex-officio member still has all of the rights and privileges of membership, including the right to vote.”tî a nih.
Ex officio lê inzawmâ dân siem a ni phât leh, a hnuoiâ hâi hi ngâituo sâ hlak chî an nih:
- Ex officio hi quorum-â tiem thei nî’ng a tî? Ro rêl dingâ um ding zat (quorum-â)tiem a lo ni chun, pâwl pakhat sûngâ mî, amîruokchu ro khâwl po po am annâwleh ro khâwl ṭhenkhat chau a ni ding?
- A mâw phurna chel tak lê ex officio a nîna pâwl lo inang ta nâw sien, ro rêl ding a um ding zâtâ tiem a la ni zing tho ding am?
- Ro khâwlâ, mâw phurna bîk(portfolio) chel thei a tî?
- Ro khâwla, ngâi dân hril thei chau ni lovin thu rêl thu tlûkna siem ṭûl um sien motion (rêl ding rawt) siem thei a tî?
- Pâwl ṭhenkhata chun, ex officio hi inthlangnaa a ṭhang phal a ni nawh. Thlang thei an ni naw â, mi dang a thlang thei bawk nawh. Hieng angâ thâw vê pei hi a ṭha lem el ding am?
- Ro khâwla, mî thlang theinâ (voting rights) a nei chun, thu buoi dâm lo um ta sien ṭhuoitu dang hâi angin, hrem thei lê fie thei (accountable) nî’ng a tî?
- Ro rêl chângin, President/Vice President/Chairman/Vice Chairman hâi lo um ta nâw hâi sien, ro rêlna chu a lo inrâwi, ṭhuoi phal nî’ng a tî?
- General Headquarter hotu hâi an biel sûnga, ro khâwl tina ex officio an ni thei ding am? Lo ni ta ang hâi sien lâ, ro khâwla ieng am a ni châng chun ro rêlnaa a ṭhang nâw châng um hlak a tih. Chu lâi zing chun, biel pakhatâ a va inzin lê an ro khâwl inṭhung nei lo intuok ta sien, khâ biel ṭhuoitû hâi nêkin a nîna a insâng leiin ro khâwl kha a ṭhuoi lem el ding am?
- Ieng pâwl âm, ieng department âm, ieng committee, ieng sub-committee-â am ex officio nî’ng a ti â? Ieng leiâ a nî a ṭûl am? Ex officio a ni chun a mâw phurna ding hâi ieng ieng am nî’ng a ti â? Ro rêl ding zât, mâkmawâ a ṭhang a ṭûl vê hlak ding am?
- Ro rêlnaâ a ṭhangna lê inzawmin sum sêng lo ṭûl ta ang sien lâ, chuong hâi chu a sin chelna tak pâwl annâwleh ex officio a va nîna department, committee, sub-committee hâi pakhat lem lem khan an tum ding am? A ṭûl kher ding am?
India-â ex officio nîna ei hmangna ṭhenkhat hâi chu –Vice President, Rajya Sabha-ah ex-officio Chairman nînâ hi a nihi. Amîruokchu, ieng am a ni châng chun ro rêlnaa ṭhang nâw châng um hlak a tih. Chuong ang huna chun, Deputy Chairman-in a âi a lo âw hlak. Rajya Sabha-â Vice-President hming a hei inlang sâ hin, khâ ro rêlna khâwl (Rajya Sabha) inzâumna kha châwi sâng zuol hlaktû niin a inlang. Chun, khâ hmaâ Planning Commission tiâ ei lo hriet lâr ta hlak kha, NITI Aayog tiâ hming thlâk a ni â, India Prime Minister chau ex officio Chairman ni ta lovin, ṭhuoitu (temporary lê permanent) dang khawm ex officio an um vê a nih. A kûl a tâiâ sin thâwtû chu Deputy Chairman lê ṭhuoitu dang hâi an nih. NITI Aayog-ah Prime Minister hming a hei chuong sâ hin a pawimâwnâ a sukzuol sâwt niin a inlang bawk.
Khawtlâng, kohran lê pâwl ṭhuoitû hâi hin, ei mâw phurna hâi ei bâwzuina kawnga, a bîkin ex officio lê inzawmin, tûtâ ei fêpui lê hmang mêk lâi hâi nêkâ ṭha lem annâwleh bel sâna hâi dâm siem a hun el ta râwi maw tî hi lungrilâ hung inlang chu a nih. Ex officio chungchâng hi, tûtâ ei inṭhuoi dân buah ziekâ um hâi hi bî chiengin, tuihnî zuol deu thei inlâ ei ṭhatpuiin, ei hlâwkpui zuol khawm ring a um.
Thu ziek khârna dingin, ka hei hril nuom tak chu, ex officio ngîrhmun ding chu, inṭhuoi dân buâ (bylaw) ziekâ um kha pâwl tin fêpui dân ding tak chu a nih. Amîruokchu, kimchang tak lê fie takâ ziek ni sien tî hi dûthu sâm a nih.
—– & —–
Be First to Comment