Thla Hming (English & Hmâr)

Thlûk hin ei ṭawnga hmun pawimâw êm êm a hluo a nih. Thlûk dân chi dang dang a um. Ziek kawnga, chuong hâi lâiâ pawimâw vê talaw ringawt el pakhat chu thlûk sei hi a nih. Thumal thlûk seina hmuna hâi thlûk sei sinsienâ/ri infân (circumflex) ei pêk thlap thlap nâw chun umze dang dai a nei thei hlak. A kâr châng chu umze bo dêr dâmin a inchangtir thei hlak a nih. Thlûk sei sinsienâ hmangna kawnga hin a tam lem chu ei uluk tâwk nâw lei hin, ziek ei hei tiem phât hin mi tam tak tâ ding chun, thumal ieng am a ni zât hi chu tiem suol a awl êm êm hlak.

Kum khat sûngâ thla (month) dang dang hming ei nei hâi dâm hi, thlûk sei sinsienâ hmangna ding hmuna charâ hmang ṭhat nuom nâw leiin, ṭhang thar tam lem chun indik lem hre ta lo an nih. An tiem phât leh, thlûk seina ding hmuna hâi khawm, thlûk sei sinsiena a um nâw leiin, thlûk tâwiin an tiem ta lem hlak. A bîkin ei kalendar-a hâi hin, ziek uluk pei nâw leiin, ziek indik lampuiâ inthawkin ei petek nasa ta hlê tî thei a ni ṭêp ta ring a um.. Ei thlûk sei dân angin, a hnuoiâ angâ ziek ding ni lem a tih. Hieng hril fiena hâi hi, mi dang danga inthawkâ lâk khâwmâ ziek a nih. Indik lo dâm a lo um pal a ni chun, ziek ṭhat thei zing tho a nih.

Thla hming hâi, Sâp ṭawng lê Hmâr ṭawngin, an umzie hâi leh:

SL. NO.	ENGLISH	HMÂR
1	January	Tuolbuol: Tuol zâwla, âr, uitê lê nâupang inhnelin pil vuta an inbuol hlak.
2	February	Thlavul: Ramâ thing pâr lê pâr chi dang dang an pâr vul chûk hun, a bîkin, ṭuopui/inṭuo lê vau/vaibê vul lâi.
3	March	Thlaṭâu: Thei chi khat, maṭâu râ lê hmin hun.
4	April	Thlatûn: Theihmî (ram theihmî, jungle berry, rasp berry, wild berry) chi khat, intûn râ lê hmin thlâ. Hî thei hming hi châwiâ phuok a nih. Thlûk sei sinsienâ (circumflex) hmang loâ ziek a lo ni hlak lei hin, ‘Thlatun’ ni lem dingâ ring hâiin, ‘butun’ sîk hun lê intuok a nih tiin an hril hlak. ‘Butun’ hming châwiâ phuok ni dingin an ring. Amîruokchu, ‘butun’ sîk hun ni loin, a mâwng ṭan vêl chau a ni lem. Chun, ‘butun’ hi kum tâwp tiengâ sîk ni loin, Thlahmur (July) thlaâ sîk a ni lem hlak.
5	May	Thlaphur: Sûm-in ruotui a pâi tam hun a nih. Ruo mal lien deu deu tla phur phur (pre-monsoonal rain). Ruo a hung sûr ṭan â, vâimîm vândo a hung phur suok hlak.
6	June	Thlado: Zo tlângâ thing chi khat, Thingdo @ Dopui, nuoinâwk, a sen lê a vâr inpawlâ, pâr hlak chu a pâr ṭan ta leiin; Dopui pâr hun a ni tiin Thlado an ti â. Thlado a hung thar ta chun, mankhâwng kam lâi zo laklâw deu khawm ni sien an châwlsan el hlak. A san chu, Thlado chun mankhâwng a do kângâ, a inrâk ngâi nawh an tî lei a nih. Hi thlaâ raw sûr hâi chu fûr ruo an tih. Thlado hin vâimîm vando a suok hi a do suok angin a inhril â, thlaphurin a phur suok angin a hril bawk leiin an insêl buoiin an insuol â, an thlan tui hung tla chu, ‘phur lê do inkei’ ei ti â, ruo a chîng hlak.
7	July	Thlahmur: Fûr ruo a sûr hmur hmur zing â, sûm khawm a zîng hmur hlak. Hlo lê thlâi an inṭhang hlut hlut â, ramhnuoi a hnâwngâ; ruo a sûr nasat nâw kâr khawm a khu mur mur leiin Thlahmur an tih. Hî thlâ hi, tunvâng nisâ an ti hun khawm a nih. Ṭhiek ṭawng hmang hâi chun, butun vânglâi tak, er thei a nî tâk leiâ, ‘Tuner’ thlâ tiâ hming an inbûk angâ hril a nih. Ṭhiek ṭawng hmang hâi chun, butun vânglâi tak, er thei a nî tâk leiâ, ‘Tuner’ thlâ tiâ hming an inbûk angin an hril. Butun sîk hun chu, ‘Thlahmur’ lê ‘Thlazîng’ inkâr lâi vêl hi a ni tlângpui.
8	August	Thlazîng: Thlahmur nêkin hî thlâ hin sûm a zîng nâwk zuol hlak â. Zîng ruo a sûr nuom lâi. Chun, hî thlâ hin Thlazîng ui inngak ei tî hi a um hlak. Zâna thilhring chi tinrêng – khuongbâi, khuongchirit, khâusawr lê a dang dang an inhrâm chur chur â, kum khat sûnga a ri siet hun lâi tak a ni lei lê ruo mal a tla zingâ, ruobawhawk a sûr nâw châng khawm a zîng chuoi zing.
9	September	Thlaram: Lo hmunâ ei thlâi chîng hâi a hung rêm ṭan â, khuongbâi tak ngiel khawmin a hun bo ding inpâm malâmin, ‘ka malpui kha pâm ta râw se, khuongbâi uo chirît’ tiin a kaw tuolâ zâwl inhawi deuva a lâm char char hlak. Chun, hî thlâ hin thla hlei ngâ zân khawm kum khat sûnga a var tak thlâ a nih an tih. Fur ruo tui a chât ruolin thlâi lê hlo hâi khawm a rêmin a hung ram zo hun.
10	October	Changer: Hî thlâ hin tlângram pâ bu chîng, zongam hmawr vâr ṭan lâi a ni â, thar bansam ei tî hun a nî leiin bu thar ban zo nâw deu hâi chun bu hmawr hmin hâi zûtin bêlpuia an er hlak â, a ṭang phât sumâ sukin bu thar an fâk ṭan hlak. Bu vawi khat hmin phuor, er thei hun. Hi huna hin tangpêrâ hmang thei a ni ta hlak.
11	November	Thlaphal: Hî thlâ hin chu ei tlângram bû chu a hmin tak tak ta â, bu ât/sîk hun, buphal hming hun lê intung thlâ a nih.
12	December	Mîmtukthlâ: Mîm hi bû chi khat, Liendo hâi ûnâu rethei lâiâ an inkhawina zârâ hming inthang êm êm el hmin hun a nî leiin hî thla hming hi an lo inputtir a nih. Chun, hi thlâ mâ hin zêupuok chi khat, Muzêu khawm a chang hun, a sîk hun a ni vê leiin mi hlui ṭhenkhat chun, ‘Muzêu tuk thlâ’ ti pâwl khawm an um.