Hmâr ṭawnga hin O/U riâ inthawkâ A/AH/IN rî ei zuk pakâi ding lâi tak hin ‘V’ ei lam phâtâ hmûr ei khâwr ang deu hi ei thâw hlak. Zuk khâwr uor deu chun hner hnuoiin hahmâi a hang tâwk â, ‘V’ rî kha a hung suok el. A khâwr uor pâwl ei tam lei am a ni ding, ei ṭawng awphâwi a nih tiin zieka hâi chen fen lûtin a um ta pei. Hî ‘V’ rî hi ieng tak am a ni â? Grammar-ah ṭangkâinâ ieng am a nei â? Ri chekhnawk el chau a ni el naw mâw? Inkhûkpui khawp a tling char am le?
ANG + Â = ANGÂ
ANG + AH = ANGAH
ANG + IN = ANGIN
Hi hi ‘THUMAL’ lê hnung bel (affix) A/AH/IN hâi ei hmet kawp phâtâ ziek dân kalhmang chu a nih. Zuk hriet buoi thei ding thil a um nâw hlê. A ‘THUMAL’ lê A/AH/IN ziek kawp tawp kha a nî’l.
‘V’ lam ri pâwl hâi chun, LO + IN = LOIN tî ding ni âwm tak kha, ‘LOVIN’ tiin an ziek. ‘LO’ lê ‘IN’ ziek kawpâ V a hung inzep vê ringawt chu mak deu a nih. ‘LO’ lê ‘IN’ inkârâ ‘V’ rî a um leiin tî hi ‘V’ hmang nuom pâwl hâi ṭhangsan chu a nih. Anâchu, ‘LO’ lê ‘IN’ lam kawpna po poah, ‘V’ hi hmang nâwk chuong sî lo an nih.
Entirnâ:
Lo ințhung ro.
Hi takâ ‘Lo’ lê ‘ințhung’ hâi khawm hi ei zuk lam chun ‘Lo’ lê ‘in’ inkâra hin, ‘V’ rî an itîpâ kha chu a um vê zing. ‘V-group’ hâi khawmâ, hi taka ruok hin chu ‘V’ hmang nâwk ta lo an nih. Ieng leiâ an hmang ta nâw am? An dawnna ding âwm chu ‘thumal inkawp/pakhat an ni nâw leiin’ tî a nî ngêi ring a um. Ei zuk chîk zui pei chun thumal inkawp loa khawm ‘V’ hmang châng an nei nâwk ang lawi bawk sî.
Entirnâ:
Hi ang ding hi ni lo â.
(Hi takâ ‘â’ hi ie’m ei ti chun grammar-â Particle kha a nî hmêl â. Thumal dang le ziek kawp a ni ngâi nawh. E.g. A hung â. A fe â. A zâl â. A fâk â…)
Hi takâ ‘lo’ lê ‘â’ khawm hi thumal hran an niâ chu an inkârah, ‘V’ rî kha a um leiin, ‘V-group’ hâi chun an hmet kawp tawp â, ‘LOVÂ’ tiin an inzo thek el. Thumal pahnî kha pakhatin an insuo â. Particle ‘â’ khawm an hnûk let vêl el chu a nih. Hî ‘V’ hin Particle khawm thumal dangah â’n kawptir â. Entirna dingin, ‘LOVÂ’, ‘LOVÊ’. A Pârticle zierâng rêng rêng inlang ta loin, mûmal boin â’n suo dêr. Grammar kalhmang chen a chawkchawrâwi hi pawi ei ti chuong nâw am hriet nâw sak ei thâw lem?
‘V’ chungchânga hin HLS lê HSA ṭhang ruolin, Thlaṭâu ni 23, 1989 khan ‘Ziek angâ tiem rîk nêkin, a rî angâ ziek lem ding’ tiin thu tlûkna a hnuoia ang hin an lo siem:
“Ṭawngin rî a nei. Ri bovin ṭawng a um thei nawh. Ṭawng chu rîin a zui a. A rî ang takâ ziek chu ṭawng indik a nih. A rî ang takâ ziek nâw chun, ri danglamin â’n tiem suok thei â, ṭawng indik tak a kâwk thei nawh. Chû leiin, hî seminar hin, ziek angâ tiem rîk nêkin, a rî angâ ziek chu a pawm lem a nih.
Loin nêkâ lovin, loâ nêkâ lovâ, loah nêkâ lovah hmang ding tî thua, seminar-in ngâituona lê hril tlângnâ a nei â. Hun sâwt fê chai a nî hnungin, ziek angâ lam rîk nêkin, a lam rîk angâ ziek chu ṭha lem lê indik lemin a hriet a nih. Chuleiin, lovin, lovâ, lovah tî hi lam rîk a awlsam lem â, loin, loa, loah hang sâm hin thâw hrâm a ngâi tlat a nih. Thâw hrâm lovâ, awlsam deuvâ ei lam rîk theina chu ei ṭawng indik tak ei hmang lei chau a nih. Hmâr ṭawnga vin, va, vah hmangna ding bîk a um.”
A rî angâ ziek ding ni sî chun, ei suklang ta ang khin, ‘V’ rî umna taphawtah, ‘V’ hi hmang vawng ding ni âwm tak, ei hmang chuong sî nawh. A țhenah ‘V’ ei hmang vak, a ṭhenah hmang nâwk nâw vak. Â’n lang châng châng tî thei ding khawpâ consistency um loâ inhnawkin ei siem â. Ei ṭawng awphâwi a nih tiâ zuk nam nghet bur ding hlakin a hmang lê hmang lo ei inkat nuk bawk. A hmang pâwl hâi hlakin hmang dân kalhmang ṭha tak neiâ ‘V’ rî umna taphawtâ ‘V’ inumtir ni chuong bawk lo. Inhnawk deu a nih. A rî angâ ziek ei ti sî chun ei hawrawpâ ṭhang vê lo ‘Y’ khawm hi lak lût a ṭûl vê el nâw dî’m a ni? Ieng leiin am?
Entirnâ:
In ṭu kâwl a fâi am?
‘fâi’ riâ inthawkâ ‘am’ rî ei zuk pakâi ding lâi tak hin chieng kawngin, ‘Y’ rî a um a nih. ‘Y’ rî a um lei ringawt hin, ‘fâiyam’ tiin ei ziek nuom ding am?
Chû leiin, a riâ innghatâ inhnawk nuoi nêk chun, a thumalâ innghat lemâ, ri chekhnawk hâiâ insukbuoi loâ, chieng fawk chieng fawkâ, LO + IN = LOIN, CHAU + IN = CHAUIN, DEU + IN = DEUIN, LO + AH = LOAH, CHO + AH = CHOAH tiâ ziek hin a chungâ ei suklang, infûk lonâ um hâi khi ei fihlîm thei ding chu a nih. Ṭawng chu rî a ni â. Rîin thumal a nei â. Thumal pakhat riâ inthawkâ rî dang (bêngbereptû/thumal dang) a zuk pakâi ding lâi hin ri dang a lo inlang vê châng a um. Hî ang rî hi a thumal rî an ni char am le?
—– & —–
Ka pawm thlap.